Werk en inkomen

Werk en Participatie:  

• We willen dat iedereen die kan werken dit kan doen op een passende werkplek. Werk zorgt ervoor dat mensen zelf in hun bestaan kunnen voorzien, biedt kansen tot zelfontplooiing, draagt bij aan sociale interactie en individueel welbevinden. Werk is een belangrijke voorwaarde om mee te doen aan de samenleving. Inkomensondersteuning en re-integratie zijn twee gemeentelijke taken die voortvloeien uit de Participatiewet.
• Participatie gaat over meedoen in de samenleving zo veel mogelijk via betaald werk. Als het moeilijk is om op eigen kracht te participeren, dan is er een stevig vangnet: de Participatiewet.  Als de bestaanszekerheid gegarandeerd is kunnen inwoners zich verder ontwikkelen en meedoen aan de samenleving waardoor de kansen op de arbeidsmarkt toenemen.
• Werk is meer dan alleen een inkomen. Het is ook de beste manier om armoede en schulden te voorkomen.
• Inwoners worden gezien, gehoord en geholpen. 

Inburgering:  

• Inburgeraars leren een zo hoog mogelijk taalniveau tijdens hun inburgeringstraject.
• Inburgeraars zijn zo veel als mogelijk zelfredzaam, duurzaam aan het werk en doen actief mee aan de samenleving;  
• Invulling geven aan de regionale aanpak laaggeletterdheid waarbij taalbeheersing Nederlands voor anderstaligen een van de belangrijke doelstellingen is.

Minimabeleid:  

• We blijven inzetten op het vergroten van het bereik en het terugdringen van niet-bereik van de regelingen. Regelingen zijn daarom ook eenvoudig aan te vragen en daar waar mogelijk worden regelingen ambtshalve toegekend.  Onder andere door middel van communicatiecampagnes brengen we de regelingen onder de aandacht.

• We houden altijd rekening met de persoonlijk situatie van de aanvrager, passen maatwerk toe en handelen volgens de principes van de menselijke maat. Eén van de uitgangspunten daarvan is het werken vanuit vertrouwen.

Schuldhulpverlening:  

• Problematische schulden zo veel mogelijk te voorkomen en zo vroeg mogelijk te signaleren;  
• Inwoners met problematische schulden krijgen ondersteuning met een integraal aanbod op maat met oog voor duurzame uitstroom. 

Politieke actualiteit
De keuzes van het kabinet inzake de overheidsfinanciën zijn nog in ontwikkeling. In hoeverre dit financiële consequenties heeft voor de gemeenten is daarmee nog de vraag. Daarnaast is het de vraag hoe het nieuwe kabinet verder invulling wil geven aan de doelstellingen uit ‘Participatiewet in balans’.

Armoedebeleid
Het Rijk heeft een Nationaal Programma Armoede en Schulden aangekondigd. Dit programma richt zich op het vereenvoudigen van het stelsel van inkomensondersteuning en het verbeteren van de toegang tot voorzieningen. Het rijk stuurt aan op maatwerk, minder bureaucratie en betere ondersteuning van werkenden met geldzorgen. Het wetsvoorstel Pro-actieve dienstverlening heeft onder andere als doel het niet-gebruik van regelingen tegen te gaan en geeft overheidsinstanties de mogelijkheid om inwoners die mogelijk in aanmerking komen voor een inkomensondersteunende maatregel actief te benaderen. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2027. Alhoewel wij een sterk vereenvoudigd armoedebeleid hebben, we al veel doen aan preventie en we ook al ondersteuning bieden aan werkenden met geldzorgen, kan het programma van het Rijk mogelijk gevolgen hebben voor onze lokale regelingen en dienstverlening. Ook in het coalitieakkoord wordt gesproken over het invoeren van pro-actieve dienstverlening.

Daarnaast werkt het rijk aan versobering of aanpassing van de Werkloosheidsuitkeringen en arbeidsongeschiktheidsuitkering. Het is nu nog onduidelijk hoe dit uitpakt en heeft mogelijk een aanzuigende werking op de gemeentelijke minimaregelingen en bijzondere bijstand.

Schuldhulpverlening
In het beleidsplan schuldhulpverlening 2025 – 2028 “Van stress naar kracht, integrale schuldhulpverlening in Amstelveen” heeft de gemeenteraad de doelen van de schuldhulpverlening vastgelegd.
Het rijk wil het aantal huishoudens met problematische schulden verminderen. De kwaliteitseisen voor de schuldhulpverlening worden aangescherpt om de verschillen in bereik en aanbod tussen gemeenten te verkleinen. Wij voldoen al goeddeels aan deze vereisten. Gemeenten zullen de vroegsignalering met vaste lasten leveranciers doorontwikkelen. Via de financiële cafés en budgetlessen op scholen leggen wij eerder contact met inwoners om schulden te voorkomen.

We voorkomen zoveel mogelijk dat inwoners weer opnieuw problematische schulden ontwikkelen. Naast de budgetlessen op scholen om schuldenproblematiek te voorkomen, is er het project Jongeren Amstelveen Schuldenvrij (JAS). Het JAS begeleidt kwetsbare jongeren van 18 tot en met 27 jaar om hun schulden op te lossen en een toekomstperspectief op te bouwen.

Inburgering
De Wet inburgering 2021 is op 1 januari 2022 in werking getreden en geldt voor iedereen die vanaf die datum inburgeringsplichtig is. Het beleid is gericht op het stimuleren van inburgeraars om zo zelfstandig mogelijk te functioneren, duurzaam deel te nemen aan de arbeidsmarkt en actief mee te doen aan de samenleving. Daarnaast streven wij ernaar dat inburgeraars een zo hoog mogelijk taalniveau bereiken. Dit wordt mede ondersteund door voordat er sprake is van inburgering, op het AZC te starten met taal en werk. Uit een eerdere evaluatie onder Amstelveense inburgeraars bleek dat de dienstverlening rondom inburgering zeer positief wordt gewaardeerd.

We zien dat het aantal inburgeringsplichtigen jaarlijks toeneemt. Voor de uitvoering van de inburgering ontvangt de gemeente middelen van het Rijk. Deze middelen mogen echter niet voor alle noodzakelijke kosten worden ingezet, waardoor de gemeente een deel van de kosten uit eigen middelen moet financieren. Deze bestaan grotendeels uit reiskosten en kosten voor de kinderopvang. Er worden al langere tijd signalen afgegeven aan de VNG en Divosa, en via hen aan het Ministerie, dat deze kosten onvermijdelijk zijn en dat hiervoor budget beschikbaar moet worden gesteld. Tot op heden is hier helaas geen actie op ondernomen. Wij blijven dit onder de aandacht brengen.

Menselijke maat
De menselijke maat blijft binnen het sociaal domein hoog op de agenda staan, waarbij wij werken met vijf zogenoemde pijlers:

• Eenvoudige en laagdrempelige toegang;
• Vriendelijke bejegening met respect en vertrouwen;
• Rechtvaardige dienstverlening;
• Behoefte van de inwoner centraal;
• Vergroten van het lerend vermogen.

In Amstelveen is jaren geleden gestart met een traject om de uitvoering van de onder andere de Participatiewet bij te stellen. De focus is verplaatst van fraudebestrijding naar rechtmatigheid en proportionele maatregelen. Hierbij staat het stimuleren dat inwoners blijven meedoen aan de maatschappij en de arbeidsmarkt centraal. Dit heeft ook consequenties voor het inzetten van boetes als uiterste maatregel. Dit gebeurt alleen wanneer andere instrumenten niet werken.
Voor de ingangsdatum van een bijstandsuitkering werd door ons reeds eerder de datum gehanteerd waarop de voorafgaande inkomsten waren beëindigd. In plaats van de datum waarop de inwoner zich had gemeld bij de gemeente.
Daarnaast hebben wij voordat landelijk een andere werkwijze werd voorgesteld, kwetsbare jongeren ondersteuning geboden tijdens de formele zoektermijn van vier weken. Op deze punten is vooruitgelopen op een landelijke ontwikkeling die nu wordt geformaliseerd in het traject Participatiewet in balans.  

Met betrekking tot de toegang tot het sociaal domein (Sociaal Loket) is de werkwijze al jaren dat we op zoek gaan naar de achterliggende problematiek en zoeken naar de vraag achter de vraag. Samen met de inwoner wordt gekeken welke vorm van ondersteuning passend is. Het Sociaal Loket is de afgelopen twee jaar versterkt met vaste medewerkers, wat een kwaliteitsverbetering heeft opgeleverd: onder andere omdat inwoners sneller te woord worden gestaan, er meer tijd is voor de brede uitvraag en de menselijke maat. Ook is er een vrije inloop, zodat inwoners zonder afspraak terecht kunnen. Voor deze extra inzet zijn tot en met 2027 de zogeheten POK-middelen beschikbaar. Vanaf 2028 vervallen deze middelen en is het onduidelijk of dit programma doorgang kan vinden.

Participatiewet in balans
Het uitgangspunt is dat mensen zoveel mogelijk zelf in hun levensonderhoud voorzien. Als dat niet lukt, biedt de Participatiewet een vangnet. De gemeente voert deze wet uit en ondersteunt inwoners waar dat nodig is.

De afgelopen jaren zijn al verschillende stappen gezet binnen het traject 'Participatiewet in balans'. Binnen dit traject wordt de Participatiewet doorontwikkeld om de balans tussen rechten en plichten te herstellen. Naast een vereenvoudiging van regels en procedures rondom bijstandsuitkeringen wordt meer ruimte geboden voor maatwerk. De nadruk ligt op: uitgaan van vertrouwen, snellere toeleiding naar werk of andere vormen van maatschappelijke participatie en maatwerk door professionals en gemeenten. Deze aanpak heeft een duidelijke relatie met het gemeentelijke traject inzake de menselijke maat. De komende jaren worden weer nieuwe onderdelen van deze aanpak in de uitvoering van de Participatiewet verwerkt. In het tweede kwartaal van 2027 wordt een geactualiseerd Koersdocument Werk & Inkomen voorgelegd aan de gemeenteraad. De gewijzigde verordeningen (in ieder geval de Re-integratieverordening en de Afstemmingsverordening) zullen deel uitmaken van het Raadsvoorstel.  

Hervorming arbeidsmarktdienstverlening
In het kader van de hervorming van de arbeidsmarktdienstverlening is in 2026 het Werkplein AA doorontwikkeld naar het Werkcentrum Amstel-Venen. De dienstverlening op het gebied van re-integratie aan de inwoners van de gemeenten Amstelveen, Aalsmeer, wordt vanuit dit werkcentrum georganiseerd. Voor de gemeenten Uithoorn en De Ronde Venen verzorgen we ook de re-integratie voor inwoners zonder uitkering. Het Werkcentrum Amstel-Venen is daarmee één van de fysieke locaties als onderdeel van het Werkcentrum Groot Amsterdam. In 2027 volgt een uitvoeringsagenda Arbeidsmarktregio.

Van School naar Duurzaam werk
De Wet 'Van school naar duurzaam werk' is per 1 januari 2026 ingegaan. De wet sluit aan op de lijn die al door ons is ingezet waarbij problematiek van jongeren integraal wordt aangepakt. Het beoogd effect van de wet is om jeugdwerkloosheid structureel aan te pakken door jongeren de ondersteuning te bieden die zij nodig hebben en niet uit beeld te laten verdwijnen, ook als ze niet direct werk vinden of hun baan verliezen. Er is een goede samenwerking met scholen tot stand gekomen en de samenwerking tussen het Doorstroompunt en Werk en Inkomen is verder verstevigd.

Asielzoekers aan het werk
In 2026 is de pilot om asielzoekers en statushouders te begeleiden naar betaald werk verlengd tot eind 2026. Deze pilot vloeide voort uit de wens van de gemeenteraad om zo snel mogelijk te starten met participatie en integratie. In deze pilot worden asielzoekers en statushouders die op een AZC verblijven in Amstelveen, ondersteund bij het vinden van betaald werk. Deelname aan de arbeidsmarkt draagt bij aan taalvaardigheid en integratie en daarmee aan de vergroting van het toekomstperspectief. Ook wordt door deze werkzaamheden een bijdrage geleverd aan de Amstelveense economie. Via de systematiek van de eigen bijdrage wordt door werkenden in de asielopvang ook een bijdrage geleverd aan de opvangkosten.  

De Rijksoverheid verkent de mogelijkheden om het naar werk begeleiden van asielzoekers en statushouders die in een locatie van het COA verblijven, structureel te organiseren. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de rol van gemeenten. Over de definitieve taakverdeling en eventuele financiering door het Rijk is nog geen besluit genomen. Onze ambitie is om de werkzaamheden in 2027 voort te zetten. Afhankelijk van de besluitvorming over de financiering van het Rijk zal in 2027 worden bezien of aanvullende middelen nodig zijn om deze werkzaamheden te continueren.

Beschut werk

Met ingang van 2027 hanteert het Rijk een andere verdeelsleutel voor de Rijksbijdrage beschut werk. Dit betekent dat de financiering die voorheen plaatsvond op basis van Wajong- en Wsw-cijfers uit het verleden, nu wordt gekoppeld aan de daadwerkelijk gerealiseerde aantallen. Afhankelijk van het aantal inwoners dat via een beschutte werkplek aan het werk gaat, kan dit  financiële consequenties hebben voor gemeenten. Beschut werk is echter een instrument en geen doel op zich. Wanneer het in onze arbeidsmarkt lukt om inwoners zo regulier mogelijk aan het werk te krijgen in plaats van het inzetten van een beschutte werkplek, dan heeft dat nog steeds onze voorkeur. In 2027 wordt gekeken hoe beschut werk in de praktijk wordt ingezet en welke knelpunten er zijn en hoe dit instrument effectiever kan worden ingezet.